parallel presents. the art of pierre huyghe

Na zakończenie roku przedstawiamy książkę, która towarzyszyła nam, stale i uparcie, przez ostatnie święta. Parallel Presents jest wydawnictwem sensacyjnym, rozbuchanym, wielowątkowym, pełnym historyczno-artystycznych zwrotów akcji oraz dość nietypowych bohaterów. Pojawia się tam mechaniczny pingwin-albinos, odzyskana z japońskich animacji wielkooka dziewczynka Annlee, Królewna Śnieżka uwięziona w ciele 70-letniej Francuzki, artyści uprawiający estetykę relacyjną w postaci marionetek, a nawet dresiarze przebrani za zwierzęta. Parallel Present to jednak nie XIX-wieczna powieść, ale sążnisty, bogato ilustrowany esej o twórczości Pierra Huyghe'a - niewątpliwie jednego z najbardziej ekscytujących artystów wizualnych naszych czasów. Autorka książki, Amelia Bairkin sięga po mało znane, wczesne prace Huyghe'a, śledzi tematy którym artysta fascynował się na różnych etapach swojej twórczości ("otwarta teraźniejszość", własność intelektualna i prawa autorskie, science fiction i podróże w czasie etc.), mnoży przypisy i odniesienia (kino, filozofia, urbanistyka, nauki polityczne, biologia, nowe technologie etc.), aż wreszcie rozprawia się kilkoma kliszami towarzyszącymi recepcji tej sztuki. Można odczuć ulgę, kiedy Bairkin odważa się przeciąć pępowinę łączącą Huyghe'a z Nicolasem Bourriaudem i jego fantazją o estetyce relacyjnej jako dominującym stylu lat 90. Autorka zwraca za to uwagę na inne, nieoczywiste związki sztuki tego artysty, np. z twórczością (a dokładniej rzecz  ujmując, z działalnością piśmienniczą) Roberta Smithsona. Kto wie czy Huyghe nie jest najważniejszym kontynuatorem myśli smithsonowskiej, obaj artyści spotykają się symbolicznie chociażby w nowojorskim Central Parku, podczas wykonania antarktycznej opery A Journey that Wasn't. Nie kto inny jak Smithson napisał niegdyś uwodzący tekst Frederick Law Olmsted and the Dialectical Landscape o Central Parku i jego prehistorii, który wraca w postaci muzyczno-geologicznego show na nowojorskim, parkowym lodowisku. To co wydaje się więc w książce Amelii Bairkin najciekawsze, "to "odzyskanie" Huyghe'a dla historii sztuki, a tym samym (w domyśle) namaszczenie go jako godnego kontynuatora najlepszych tradycji konceptualnych i land-artowych XX wieku. Jedyne co mocno doskwiera w Parallel Presents to brak rozdziału (książka została ukończona w 2010 roku), w którym opisano by prace Hyughe'a z ostatnich lat, tych opartych na kooperacji z innymi nie-ludzkimi gatunkami, jak np. sadzawka ze ślepcami jaskiniowymi w Museo Tamayo, arboretum w Sydney Opera House, akwarium z Frieze Projects, ogrodowa instalacja w Reina Sofia czy pamiętny psychotropowy asamblaż z Auepark w Kassel. 

theatre of hunters

O katalogach wystaw piszemy raczej rzadko i nie zawsze chętnie. Większość tradycyjnie przygotowywanych katalogów starzeje się równie szybko co powstaje. Trudno jest dociec przyczyn kompulsywnej nadprodukcji tego typu wydawnictw (schemat: wymuszony tekst kuratorski + reprodukcje prac + biografia artysty), szczęśliwie ostatnio słabnącej . Tym razem jednak pochylamy się nad publikacją - będącą, czego nie da się ukryć, rasowym katalogiem do wystawy - naprawdę wybitną. "Theatre of Hunters" jest pokłosiem ekspozycji Pedro Barateiro w Kunsthalle Basel w 2011 roku. Publikacja jest taka jak sztuka Barateiro - tekst należy czytać jako libretto, obiekty na wystawie jako rekwizyty spektaklu teatralnego, kuratorski edytorial jako podszept suflera. Cudownie wydana książka, będąca czymś w rodzaju podróżniczo-filozoficzno-prestidigitatorskiego manuskryptu,  zawiera m. in. libretto do odegrania przez aktora jako część instalacji "The Theatre of Hunters" (fragment tutaj), negatywy zdjęć z maskami plemion Nuu-chah-nulth i Kwakiutlów, opisy elementów wystawy rozpisane jak kolejne akty sztuki teatralnej-instrukcje etc. Książkę zaprojektował (z pełnym wyczuciem delikatnego, zniuansowanego materiału z jakim przyszło mu pracować) portugalski designer i twórca komiksów Pedro Nora. 

postmodernism. style and subversion, 1970-1990

Kilka tygodni temu w londyńskim Victoria & Albert Museum rozpoczęła się wystawa "Postmodernism. Style and Subversion 1970 - 1990", pretendująca do miana programowego podsumowania i usystematyzowania (jeśli to w ogóle możliwe) dziedzictwa (choć oczywiście trudno zakładać, że mówimy o zamkniętym rozdziale) postmodernizmu w architekturze, sztuce i modzie. Przy okazji tej wystawy ukazała się obszerna publikacja przygotowana przez Glenna Adamsona i Jane Pavitt. Nie jest to zwykły katalog ale antologia ponad 40 esejów -  i to dotyczących tematów tak z pozoru od siebie odległych jak Biennale Architektury w Wenecji w 1980 roku, taniec buto, anarchitektura, rządy Margaret Thatcher, przemoc w fotografii reklamowej, Rem Koolhaas jako "ghost-writer", filmy Dereka Jarmana, styl hip-hopowców w pierwszej połowie lat 80., japońskie wzornictwo przemysłowe, turntablizm, Cindy Sherman itd. Książkę rozpoczyna sążnisty, niemal 100-stronicowy tekst wprowadzający autorstwa Adamasona i Pavitt. Postmodernism is almost alright, indeed...  

what is contemporary art?

Co to jest sztuka współczesna? Po co zadawać w ogóle takie pytanie? Czy w ogóle wypada je zadawać? Czy istnieje jedna sztuka współczesna czy też wiele sztuk współczesnych? Jak wiele -izmów zdefniowac można obecnie na polu sztuki? A może raczej mamy do czynienia z hegemonią jednego, wszechobecnego -izmu? Na te kłopotliwe pytanie starają się odpowiedzieć "główni podejrzani", czyli luminarze międzynardowej sceny artystycznej: Zdenka Badovinac, Hu Fang, Hal Foster, Boris Groys, Jörg Heiser, Carol Yinghua Lu, Cuauhtémoc Medina, Hans Ulrich Obrist, Raqs Media Collective, Dieter Roelstraete, Martha Rosler i Jan Verwoert. Książka, sygnowana przez e-flux journal, powstała jako zbiór tekstów wygłoszonych na konferencji zorganizowanej przez Antona Vidokle w Szanghaju w 2009 roku. 

the return of religion and other myths

„Powrót religii i innych mitów” to, jak wskazuje podtytuł, krytyczny reader poświęcony roli jaką odgrywa renesans duchowych wątków w sztuce współczesnej. Książkę wydał holenderski BAK – ma ona cudownie kieszonkowy format i nadaje się do czytania w zatłoczonych środkach komunikacji miejskiej, jak i ukradkiem, na nudnych imprezach rodzinnych. Jest pokłosiem organizowanego 2 lata temu w Utrechcie projektu składającego się z wystawy „The Art of Iconoclasm” i cyklu seminariów, w których uczestniczyli filozofowie, artyści, historycy sztuki, religioznawcy, socjologowie. Jak przystało na BAK - instytucje o poważnych, akademickich inklinacjach - autorzy antologi są starannie wyselekcjonowani a teksty bardzo wnikliwie napisane. Czy sztuka jest grzeszna? Czego nienawidzą współcześni ikonoklaści? Jakie są religijne konsekwencje post-komunistycznej kondycji? Dlaczego artyści powinni lękać się drugiego przykazania? Na liście autorów odpowiadających na te, i wiele innych, kluczowych dla „religijnego powrotu”, pytań znadują się m. in. Paul Chan, Boris Groys, Christina von Braun, Dieter Roelstraete i Maria Hlavajova.  

how to do things with art

Najnowsza książka Dorothy von Hantelmann - historyczki sztuki i kuratorki z Berlina - zatytułowana "How to Do Things with Art", poświęcona jest politycznej i społecznej roli jaką odgrywa współcześnie sztuka. Pytanie o "społeczną użyteczność" padało ostatnimi czasy nieskończoną ilość razy podczas seminariów, konferencji, na łamach magazynów artystycznych i w wielu publikacjach. Niewielu autorom udawało się jednak pisać i mówić na ten temat z taką erudycją i precyzją jak Dorotcie von Hantelmann. Analizuje ona w swojej książce prace wyłącznie czwórki artystów (ich wybór może wydawać się przypadkowy, ale to pułapka): Jamesa Colemana, Daniela Burena, Jeffa Koonsa i Tino Seghala. Na podstawie ich twórczości autorka zadaje pytanie o społeczną użyteczność sztuki, jej potencjał wywrotowy, powinności i zadania artystów wobec społeczeństwa, rolę dzisiejszych muzeów i instytucji sztuki. Przedmowę do tej znakomitej książki napisał Hans Ulrich Obrist. 

za fotografię! w stronę radykalnego programu socjologii wizualnej

Dwóch cenionych polskich socjologów - Rafał Drozdowski i Marek Krajewski - opublikowało właśnie jedną z najważniejszych książek o fotografii XXI wieku. Tezy postawione w książce "Za fotografie! W stronę radykalnego programu socjologii wizualnej" są naprawdę radykalne a styl w którym zostały wyłożone, jest pierwszorzędny. Drozdowski i Krajewski rozprawiają się ze słabościami socjologii wizualnej, postulując taki jej program który "obywa się bez obrazów". Autorzy publikacji koncentrują się przede wszystkim na tym co poprzedza moment wykonania zdjęcia oraz na rzeczach, które dzieją się z nim już po jego zrobieniu. Zakładają, że zdjęcia-jako-przedmioty, naprawdę pozwalają nam dowiedzieć się czegoś istotnego "na temat sposobów konstruowania i dekonstruowania reguł porządku  społecznego." Bezsprzecznie, książka Drozdowskiego i Krajewskiego może być na polu refleksji około-fotograficznej, wydarzeniem tej miary jakim było ogłoszenie "Stosowanych sztuk społecznych" (manifestu Artura Żmijewskiego) dla polskiego środowiska artystycznego. Jako referencja wizualna do tekstów w książce znalazły się wyjątki z archiwum Jana Eberta, inżyniera elektronika, który dokumentował od początku lat 50. swoje wakacyjne, rodzinne wyprawy.